Sztuczna inteligencja jest narzędziem, które szturmem wtargnęło do naszego świata. Narzędzia oparte o AI niosą za sobą wiele korzyści, ale i wiele zagrożeń, w szczególności, gdy wykorzystywane są w sposób nierozważny, nieetyczny lub bezprawny.
Według publicznych informacji, tworzenie i rozpowszechnianie obrazów przedstawiających treści pornograficzne jest aktualnie jednym z najczęściej popełnianych cyberprzestępstw. Ponad 99% deepfake o charakterze seksualnym dotyka kobiet i dzieci.
Deepfake / deepnude
Deepfake to zaawansowana technika manipulacji cyfrowej, tworzona przy wykorzystaniu narzędzi AI, której efektem jest wytworzenie obrazu, pliku audio/video, sprawiających wrażenie prawdziwych. Deepnude to z kolei deepfake o charakterze pornograficznym.
Czy deepnude to przestępstwo?
Nie, samo wygenerowanie deepnude nie stanowi przestępstwa. Działaniem bezprawnym natomiast może być już jego rozpowszechnianie. W polskim porządku prawnym brak jest aktualnie przepisów, które penalizowałyby wprost generowanie i rozpowszechnianie deepfake. Nie oznacza to jednak, że pokrzywdzony pozbawiony jest ochrony prawnej.
W przypadku deepnude możemy mówić o przestępstwie rozpowszechniania pornografii bez zgody danej osoby. Co jest jednak istotne. W Polsce nie ma jednolitej praktyki, co do tego, jak traktować takie treści i możemy się spotkać zarówno w poglądem, według którego deepnude stanowi pornografię oraz z takim, który to wyklucza, wskazując, że jest to treść wygenerowana cyfrowo i nieprzedstawiająca ciała pokrzywdzonego.
Pokrzywdzony może szukać ochrony swoich praw także w przepisach kodeksu karnego, dotyczących przestępstwa znieważenia lub zniesławienia. Nie ulega bowiem wątpliwości, że treści tego rodzaju są wysoce krzywdzące i mogą przyczynić się do powstania szeregu negatywnych skutków w sferze osobistej ofiary.
W przypadku, gdy sprawca, przy wykorzystaniu takich grafik, dodatkowo próbuje wywrzeć wpływ na pokrzywdzonego lub zmusić go do określonego działania, możemy mówić także o przestępstwie znęcania lub groźby karalnej.
Ponadto, takie działanie sprawcy może zostać zakwalifikowane jako nielegalne przetwarzanie danych osobowych (wizerunku), co w polskim porządku prawnym podlega penalizacji na gruncie ustawy o ochronie danych osobowych.
Pociągnięcie sprawcy takiego działania do odpowiedzialności karnej może być jednak utrudnione z uwagi na dopiero kształtującą się praktykę orzeczniczą w Polsce. Ponadto, niekiedy identyfikacja sprawcy może się w praktyce okazać trudna lub wręcz niemożliwa z uwagi na zaawansowane technologie, które są wykorzystywane przez przestępców lub z uwagi na fakt, że tego typu materiały rozprzestrzeniają się błyskawicznie i na dużą skalę. Nie jest to jednak niemożliwe. Organy ścigania w Polsce dysponują narzędziami, które umożliwiają im ustalanie sprawców przestępstw w internecie.
Roszczenia cywilnoprawne
Deepfake może wyrządzić ofierze realną krzywdę, a w niektórych przypadkach także realną szkodę finansową. Każdy, kto padł ofiarą takiego działania może dochodzić naprawienia szkody lub krzywdy przed sądem powszechnym. W przypadku roszczeń cywilnoprawnych katalog podmiotów, od których pokrzywdzony może domagać odszkodowania lub zadośćuczynienia jest szerszy. Można się tych roszczeń domagać od:
- bezpośrednio od sprawcy
- dostawcy rozwiązania AI
- dostawcy platformy, na której treść została opublikowana.
Skarga do PUODO
Mając na uwadze fakt, że do stworzenia deepnude, sprawca wykorzystuje wizerunek osoby fizycznej, pokrzywdzony może złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych w związku z bezprawnym przetwarzaniem danych osobowych. W tym przypadku skarga powinna dotyczyć platformy, na której ujawniono treść lub dostawcy rozwiązania AI.
Pierwsze działania
Niezależnie od tego, jakie działania podejmiemy, w pierwszej kolejności należy udokumentować naruszenie (np. screen z platformy, na której opublikowano grafikę) oraz – o ile jest taka możliwość – zebrać dowody świadczące o winie sprawcy.
Kolejnym działaniem powinien być kontakt z dostawcą platformy z żądaniem usunięcia naruszającej treści, a więc podjęcie działań mających na celu minimalizację naruszeń.
