Wczoraj, 8 lipca 2026 r., weszła w życie nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy (PIP). To jedna z najważniejszych dla przedsiębiorców zmian w prawie pracy ostatnich lat. Kodeks pracy formalnie pozostał prawie nietknięty, jednak z perspektywy pracodawców kary za wykroczenia drastycznie wzrosły. Prawdziwe zagrożenie dla firm kryje się w nowych uprawnieniach inspektorów oraz w potężnych, ukrytych ryzykach podatkowych i składkowych.
Umowy cywilnoprawne i kontrakty B2B, zawarte i realizowane w sposób prawidłowy, nadal pozostają legalnym sposobem współpracy. Problem pojawia się tam, gdzie inspektor uzna, że faktyczny sposób wykonywania obowiązków przez kontrahenta odpowiada stosunkowi pracy (praca pod kierownictwem, w wyznaczonym miejscu i czasie).
Do tej pory, aby zakwestionować umowę cywilnoprawną, inspektor pracy musiał wystąpić przeciwko firmie do sądu. Od teraz zyskuje uprawnienie do stwierdzania istnienia stosunku pracy w drodze decyzji administracyjnej.
Zmieniają się również widełki kar finansowych nakładanych na osoby zarządzające. Dotychczasowe mandaty w wysokości 1 000 – 30 000 zł uległy podwojeniu – obecnie to przedział od 2 000 zł do 60 000 zł, a w przypadkach recydywy – nawet do 90 000 zł.
Procedura przekształcenia umowy z perspektywy firmy ma dwa etapy:
- Inspektor najpierw nakazuje dobrowolne dostosowanie relacji (wymusza zawarcie umowy o pracę lub całkowitą zmianę charakteru współpracy).
- Brak reakcji ze strony firmy skutkuje wszczęciem postępowania i wydaniem decyzji, która jednostronnie przekształca kontrakt B2B lub umowę zlecenie w pełnoprawny etat – z narzuconym wymiarem czasu pracy i wynagrodzeniem.
Fakt, że decyzja PIP wydawana jest za okres bieżący i nie działa wstecz w prawie pracy, często usypia czujność zarządów. Z perspektywy rozliczeń publicznoprawnych firmy podważenie kontraktu B2B to początek lawiny. Otwiera to drogę do kwestionowania podatków i składek za cały nieprzedawniony okres (nawet do 5 lat wstecz).
Państwowa Inspekcja Pracy ma teraz obowiązek automatycznego informowania Krajowej Administracji Skarbowej (KAS) oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o każdym przypadku przekształcenia umowy.
Dla przedsiębiorstwa oznacza to dodatkowe koszty:
| Obszar ryzyka | Skutek |
| Podatek VAT | Firma (jako nabywca usług) będzie musiała zwrócić cały odliczony z faktur B2B podatek VAT wraz z odsetkami. Należy również liczyć się z nałożeniem na spółkę dodatkowej sankcji podatkowej, wynoszącej do 100% zaniżonego podatku. |
| Podatek PIT i KKS | Przedsiębiorca jako płatnik odpowiada majątkowo za niepobranie zaliczek na PIT od „ukrytego” etatu. Błędne rozliczenia otwierają również organom podatkowym drogę do postawienia kadrze zarządzającej zarzutów z Kodeksu karnego skarbowego (KKS). |
| Zaległy ZUS | Po wydaniu decyzji przez PIP, firma zostanie zobowiązana do sfinansowania i odprowadzenia zaległych składek ZUS (zarówno w części pracodawcy, jak i pracownika) za cały zakwestionowany okres wstecz, oczywiście z odsetkami za zwłokę. |
| Bieżące koszty operacyjne | Przekształcenie umowy to natychmiastowy obowiązek udzielenia pracownikowi płatnego urlopu, ewidencjonowania czasu pracy, wypłaty dodatków za nadgodziny oraz objęcia nowej osoby ścisłą ochroną przed zwolnieniem. |
Ustawodawca wprowadził mechanizmy, które w teorii mają pomóc firmom, ale w praktyce mogą okazać się bronią obosieczną, jeśli zostaną zastosowane bez nadzoru prawnego:
- 12-miesięczna abolicja: Firmy, które do 8 lipca 2027 r. dobrowolnie „usamodzielnią” kontrahentów B2B lub przeniosą ich na etaty, unikną kar ze strony PIP. Uwaga: Abolicja chroni organizację wyłącznie przed mandatami z Kodeksu pracy. Nie zwalnia przedsiębiorstwa z potężnych zaległości i odsetek wobec ZUS czy Urzędu Skarbowego za minione lata.
- Interpretacje Głównego Inspektora Pracy (GIP): Pracodawca może wystąpić o oficjalną interpretację kwalifikacji prawnej danej umowy. Należy jednak pamiętać, że nowelizacja wprost nakazuje GIP niezwłoczne przekazywanie wydanych interpretacji do ZUS i KAS. Negatywna decyzja to zaproszenie fiskusa na kontrolę krzyżową do Państwa firmy.
Wdrożenie nowych przepisów zostało solidnie sfinansowane – budżet PIP na realizację tych kontroli wyniesie w najbliższych latach dziesiątki milionów złotych. Dodatkowo nowością są kontrole zdalne oraz ułatwiony dostęp do baz ZUS, co pozwoli inspektorom precyzyjnie typować firmy do kontroli na podstawie analizy ryzyka (np. podmioty zatrudniające duże zespoły IT na B2B).
Zespół Kancelarii Brzoziewska Kędziora przeprowadza kompleksowe audyty umów B2B. Zapraszamy do kontaktu.
