W relacjach biznesowych sama umowa i faktura często nie wystarczają, gdy kontrahent przestaje płacić. Dlatego przy większych transakcjach warto rozważyć zabezpieczenia rzeczowe. Dwa częste rozwiązania to zastaw rejestrowy i przewłaszczenie na zabezpieczenie. Choć oba mają chronić wierzyciela, działają inaczej i sprawdzają się w różnych sytuacjach.
Zastaw rejestrowy
Zastaw rejestrowy to ograniczone prawo rzeczowe ustanawiane na rzeczach ruchomych i zbywalnych prawach majątkowych. Powstaje po zawarciu umowy i wpisie do rejestru zastawów. Zastawem rejestrowym można objąć m.in. rzeczy ruchome oraz zbywalne prawa majątkowe, w tym w określonych przypadkach także wierzytelności, udziały lub prawa z papierów wartościowych, o ile nie sprzeciwiają się temu przepisy szczególne albo właściwość danego prawa.
Jego największą zaletą jest to, że dłużnik może nadal korzystać z przedmiotu zabezpieczenia, na przykład z maszyn czy pojazdów. Dlatego zastaw rejestrowy dobrze sprawdza się tam, gdzie majątek ma nadal pracować w przedsiębiorstwie.
Atutem tego rozwiązania jest także ustawowa regulacja i możliwość przewidzenia w umowie uproszczonych sposobów zaspokojenia, takich jak przejęcie przedmiotu zastawu na własność albo sprzedaż w drodze przetargu publicznego. Nie oznacza to jednak pełnej swobody wierzyciela – realizacja zabezpieczenia musi mieścić się w granicach ustawy i treści umowy.
Przewłaszczenie na zabezpieczenie
Przewłaszczenie na zabezpieczenie polega na przeniesieniu własności rzeczy na wierzyciela w celu zabezpieczenia długu. Po spłacie zobowiązania wierzyciel powinien przenieść własność z powrotem na dłużnika, zgodnie z treścią umowy.
To rozwiązanie wymaga bardzo starannej umowy. Trzeba dokładnie opisać przedmiot zabezpieczenia, zabezpieczoną wierzytelność oraz sposób rozliczenia po spłacie albo po realizacji zabezpieczenia.
Co wybrać?
Zastaw rejestrowy zwykle lepiej sprawdza się wtedy, gdy zabezpieczeniem jest np. rotujący zapas towarów w magazynie, a strony chcą oprzeć się na rozwiązaniu jasno opisanym w ustawie.
Przewłaszczenie na zabezpieczenie częściej wybiera się wtedy, gdy wierzycielowi zależy na mocniejszej pozycji wobec konkretnego składnika majątku i gdy przedmiot zabezpieczenia jest łatwy do wyodrębnienia.
Nie ma jednak jednego najlepszego zabezpieczenia dla każdej umowy. Zastaw rejestrowy daje pewną przejrzystość i elastyczność, a przewłaszczenie może dawać wierzycielowi silniejszą ochronę przy konkretnym składniku majątku. W praktyce wybór powinien zależeć od rodzaju transakcji, specyfiki przedmiotu zabezpieczenia oraz tego, czy stronom zależy na ujawnieniu zabezpieczenia w publicznym rejestrze.
