Skip to main content
Porady prawne

Zmiany do ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających

Od 28 marca 2026 r. w życie wchodzą zmiany do ustawy o zmianie ustawy o funkcjonowaniu banków spółdzielczych, ich zrzeszaniu się i bankach zrzeszających. Ustawa zmieniająca wprowadza kompleksową modyfikację modelu funkcjonowania zrzeszeń banków spółdzielczych oraz systemów ochrony instytucjonalnej. 

Kluczowe zmiany:

  • Ustawa uchyla przepisy dotyczące „zrzeszenia zintegrowanego”. 
  • Kluczową zmianą jest redefinicja pojęcia zrzeszenia – po zmianie, za zrzeszenie będziemy uznawać grupę banków obejmującą bank zrzeszający i bank.
  • Ustawa wprowadza jednolite, bardziej sformalizowane zasady zawierania i zmiany umowy zrzeszenia. Ma ona być zawierana według wzoru zatwierdzonego przez Komisję Nadzoru Finansowego, przy czym projekt wzoru przedstawia bank zrzeszający, a KNF ma 6 miesięcy na wydanie decyzji.  Tak zatwierdzona umowa będzie wiązać wszystkich uczestników zrzeszenia. 
  • Całkowicie nowe brzmienie otrzymuje art. 21 ustawy. Nowa ustawa wprowadza organy zrzeszenia i ustala ich kompetencje.  Nowy przepis art. 21:

„Art. 21. 1. Organami zrzeszenia są zgromadzenie prezesów i rada zrzeszenia.

  1. Zgromadzenie prezesów składa się z prezesa zarządu banku zrzeszającego oraz prezesów zarządów banków spółdzielczych zrzeszonych z bankiem zrzeszającym.
  2. Zgromadzenie prezesów, na zasadach określonych w umowie zrzeszenia, decyduje o istotnych sprawach zrzeszenia.
  3. Do kompetencji zgromadzenia prezesów należy w szczególności uchwalanie:

1) zmian umowy zrzeszenia;

2) strategii zrzeszenia.

  1. W posiedzeniu zgromadzenia prezesów mogą także brać udział członkowie zarządu kierujący pracami zarządu, w stosunku do których toczy się postępowanie o wyrażenie zgody na powołanie odpowiednio na prezesa zarządu banku spółdzielczego lub prezesa banku zrzeszającego. Osoby te nie posiadają biernego prawa wyborczego do rady zrzeszenia.
  2. W skład rady zrzeszenia wchodzi prezes zarządu banku zrzeszającego oraz wybrani przez zgromadzenie prezesów prezesi banków spółdzielczych.
  3. Rada zrzeszenia jest organem opiniodawczo-doradczym zrzeszenia.
  4. Do kompetencji rady zrzeszenia należy w szczególności opiniowanie:

1) zmian umowy zrzeszenia;

2) strategii zrzeszenia;

3) kierunków wspólnych działań zrzeszenia oraz ich zakresu.

  1. Szczegółowy zakres kompetencji, tryb powoływania, odwoływania, liczbę członków i zasady funkcjonowania organów zrzeszenia określa umowa zrzeszenia.”
  • Ustawa wprowadza pojęcie celów zrzeszenia. Zgodnie z nowym przepisem celem zrzeszenia ma być stworzenie warunków do koordynacji działań, współpracy i wzajemnej pomocy w realizacji działalności statutowej zrzeszonych banków oraz poprawa jakości usług zrzeszonych banków i dostosowanie takich usług do zmieniających się warunków. Zmiana ma m.in. na celu umożliwienie prowadzenie wspólnych kampanii marketingowych i działań produktowych.
  • Istotną z punktu widzenia banków spółdzielczych jest zmiana polegająca na usunięciu ograniczeń dotyczących obszaru działania dla Banku spółdzielczego posiadającego kapitał założycielski o równowartości co najmniej 5 000 000 euro może prowadzić działalność na obszarze całego kraju, gdy bank ten, zgodnie ze statutem nie prowadzi działalności na obszarze całego kraju. Zmiana ma na celu usunięcie dotychczasowych wątpliwości interpretacyjnych.
  • Kolejną kluczową zmianą, jest zmiana art. 6 ust. 2a ustawy. Zgodnie z nowym brzmieniem przepisu w szczególnie uzasadnionych przypadkach bank spółdzielczy będący uczestnikiem systemu ochrony może wykonać czynność bankową z osobą fizyczną, osobą prawną lub jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej a posiadającą zdolność prawną, mającymi miejsce zamieszkania lub siedzibę poza terenem jego działania, po uzyskaniu zgody organu zarządzającego tym systemem ochrony. Zgoda organu zarządzającego systemem ochrony nie jest wymagana w przypadkach, o których mowa w art. 5 ust. 5. Zmiana art. 6 ust. 2a ma na celu usunięcie kolizji między obowiązującym przepisem art. 6 ust. 2a a przepisem art. 5 ust. 5, zgodnie z którym ograniczeń w zakresie terenu działania banków o kapitale założycielskim poniżej 5 mln euro, nie stosuje się do banku spółdzielczego będącego uczestnikiem systemu ochrony, w określonych w przepisie przypadkach. Zaproponowana zmiana ma na celu umożliwienie udzielania kredytów podmiotom wskazanym w art. 5 ust. 5, bez konieczności uzyskiwania każdorazowej zgody jednostki zarządzającej systemem ochrony. 

Aktualnie, zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy bank spółdzielczy posiadający kapitał założycielski co najmniej 5 mln euro jest pozbawiony możliwości przewidzianych dla banków spółdzielczych o kapitale założycielskim niższym niż 5 mln euro. Zaproponowane zmiany mają na celu określenie jednakowych możliwości prowadzenia działalności dla banków o kapitale założycielskim co najmniej 5 mln euro i dla banków o kapitale niższym, jak też usunięcia wątpliwości w tym zakresie.

  • Zmianie ulega przepis art. 10da dotyczący ustalenia faktu pozostawania przy życiu członka BS. Zmiana polega na usunięciu części przepisu dotyczącej dokonywania czynności faktycznej związanej z udziałem członkowskim:   Z upływem 5 lat od dnia dokonania przez członka banku spółdzielczego ostatniej czynności prawnej lub czynności faktycznej związanej z udziałem członkowskim bank spółdzielczy jest obowiązany z bankiem spółdzielczym, bank spółdzielczy może wystąpić o udostępnienie danych z rejestru Powszechnego Elektronicznego Systemu Ewidencji Ludności (PESEL) umożliwiających ustalenie, czy członek banku spółdzielczego żyje, a w przypadku jego śmierci bank może wystąpić do rejestru PESEL o udostępnienie informacji o dacie zgonu albo dacie znalezienia zwłok.
  • Znosi się obowiązek banku zrzeszającego dotyczący kontroli zgodności działalności zrzeszonych banków z umową zrzeszenia, przepisami prawa i statutami. W praktyce działania w tym zakresie realizuje system ochrony. 
  • Ustawa uchyla również obowiązek przekazywania na żądanie KNF szczegółowych informacji o ekspozycjach wobec udziałowców oraz ich przechowywania.
  • Istotnym elementem reformy jest wzmocnienie instrumentów wsparcia w ramach systemu ochrony – doprecyzowano zasady funkcjonowania funduszu pomocowego oraz przyznano możliwość zawierania umów o subpartycypację, w tym nabywania wierzytelności i praw do strumienia pieniądza w związku z procesami łączeniowymi banków uczestniczących w IPS. Zmianom tym towarzyszą regulacje podatkowe, bilansowe i upadłościowe zapewniające neutralność oraz skuteczność tych mechanizmów.

Zmiana ustawy stanowi odpowiedź na zgłaszane przez lata postulaty sektora bankowości spółdzielczej. Ustawa wymagała gruntownej zmiany i usunięcia ograniczeń, ale także wielu wątpliwości interpretacyjnych i ma na celu m.in. ułatwienie bankom spółdzielczym dalszy rozwój.