Przy udzielaniu finansowania analizowany jest nie tylko majątek przedsiębiorstwa, lecz także jego istniejące zobowiązania. Jeżeli spółka korzysta już z pożyczek od wspólników, inwestorów lub podmiotów z grupy kapitałowej, bank czy inna instytucja finansowa może uzależnić udzielenie kredytu (pożyczki) od ich podporządkowania. Podporządkowanie pożyczek wzmacnia pozycję nowego finansującego, ponieważ ogranicza możliwość wcześniejszej spłaty innych wierzycieli.
Czym jest podporządkowanie pożyczek?
Przepisy nie zawierają ogólnej definicji pożyczki podporządkowanej odnoszącej się do przedsiębiorców. Konstrukcja ta opiera się przede wszystkim na zasadzie swobody umów, zaś sama pożyczka pozostaje natomiast umową uregulowaną w art. 720 Kodeksu cywilnego.
Pożyczka podporządkowana to zobowiązanie, którego spłata zostaje uzależniona od zaspokojenia określonego wierzyciela nadrzędnego, najczęściej banku. Nie jest ona typowym zabezpieczeniem, takim jak hipoteka, zastaw czy poręczenie. Nie tworzy bowiem dodatkowego źródła spłaty, lecz ogranicza prawa innego wierzyciela i zmniejsza ryzyko odpływu środków ze spółki.
Na czym polega pożyczka podporządkowana?
W praktyce strony zawierają umowę podporządkowania. Jej uczestnikami są zazwyczaj kredytobiorca, bank oraz wierzyciel podporządkowany.
Umowa może przewidywać zakaz spłaty kapitału lub odsetek bez zgody banku, wypowiadania pożyczki, wszczynania egzekucji, ustanawiania dodatkowych zabezpieczeń albo przenoszenia wierzytelności. Może także nakładać na wierzyciela podporządkowanego obowiązek przekazania bankowi kwot otrzymanych z naruszeniem ustalonej kolejności płatności. Odpowiadając więc na pytanie, na czym polega pożyczka podporządkowana, należy podkreślić, że wierzytelność nie wygasa. Jej dochodzenie i spłata zostają jedynie ograniczone na zasadach określonych w umowie. Zakres podporządkowania może być różny – niekiedy dopuszczalna jest na przykład zapłata odsetek, jeżeli spółka nie narusza warunków finansowania bankowego.
Kiedy podporządkowanie wierzytelności ma sens?
Podporządkowanie wierzytelności jest stosowane przede wszystkim wtedy, gdy wspólnicy wcześniej finansowali spółkę, a przedsiębiorstwo zamierza pozyskać dodatkowy kredyt. Bank może wówczas oczekiwać, że środki pozostaną w firmie i nie zostaną wypłacone wspólnikom przed spłatą finansowania nadrzędnego.
Rozwiązanie to występuje także przy finansowaniu inwestycji, projektów deweloperskich, przejęć przedsiębiorstw oraz w grupach kapitałowych. Może stanowić alternatywę dla podwyższenia kapitału zakładowego, jeżeli wspólnicy chcą zachować zwrotny charakter przekazanych środków.
Pożyczka podporządkowana nadal pozostaje jednak zobowiązaniem spółki i nie staje się automatycznie jej kapitałem własnym. Może być jedynie traktowana przez bank jako finansowanie ekonomicznie zbliżone do kapitału.
Podporządkowanie a upadłość spółki
Umownego podporządkowania nie należy utożsamiać z ustawową kolejnością zaspokajania wierzycieli w postępowaniu upadłościowym. Umowa nie zmienia automatycznie kategorii wierzytelności określonych w prawie upadłościowym. Zgodnie z art. 342 ust. 1 pkt 4 Prawa upadłościowego, pożyczki udzielone spółce kapitałowej przez jej wspólników lub akcjonariuszy w ciągu pięciu lat przed ogłoszeniem upadłości są co do zasady zaspokajane w czwartej kategorii. Przepisy przewidują jednak określone wyjątki.
Podporządkowanie pożyczek może ułatwić spółce uzyskanie kredytu i zwiększyć bezpieczeństwo banku. Dla wierzyciela podporządkowanego oznacza jednak większe ryzyko, późniejszą spłatę oraz ograniczenie możliwości dochodzenia należności. Dlatego umowa powinna dokładnie określać zakres podporządkowania, dopuszczalne płatności oraz warunki wygaśnięcia ograniczeń.
